Zrabowane dzieła Juliana Fałata wróciły do Polski

Zrabowane dzieła Juliana Fałata wróciły do Polski

Zdrojewski podkreślił, że odzyskanie dzieł to efekt pracy Departamentu Dziedzictwa Kulturowego w resorcie.

Minister zwrócił uwagę, że podczas odzyskiwania utraconych dzieł sztuki podejmowane są rozmaite procedury w zależności od sytuacji – np. negocjacje czy areszt. „W tym przypadku mieliśmy do czynienia z aresztowaniem dzieła, było to postępowanie administracyjno-prokuratorskie, nawet bez ingerencji sądu” – tłumaczył Zdrojewski.

Jak wyjaśnił, wybór procedury zależy m.in. od analizy przepisów prawa obowiązujących w kraju, w którym dzieło utracone zostało odnalezione. „Analiza przeprowadzona w bardzo dobrej współpracy z konsulatem polskim w Nowym Jorku oraz sugestie instytucji amerykańskich skłoniły nas do podjęcia decyzji o procedurze aresztowania obrazu, bez negocjacji” – mówił minister.

Obrazy trafią do Muzeum Narodowego w Warszawie. Jego dyrektor Agnieszka Morawińska zapowiedziała, że odzyskane obrazy będzie można zobaczyć najwcześniej w maju 2012 roku – po zakończeniu remontu muzeum i po konserwacji dzieł.

Minister kultury Bogdan Zdrojewski podpisał decyzję o przejęciu odnalezionych obrazów podczas wrześniowej uroczystości w polskim konsulacie w Nowym Jorku, która odbyła się z udziałem prezydenta Bronisława Komorowskiego.

O powrocie obrazów do kraju zdecydował sąd w Nowym Jorku, który 16 sierpnia wydał pozytywną decyzję w tej sprawie.

Dzieła zostały utracone w czasie II wojny światowej przez warszawskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych. W 2006 roku wystawiono je na sprzedaż w nowojorskich domach aukcyjnych. Wycofano je z licytacji na wniosek ministerstwa kultury, za pośrednictwem Konsulatu Generalnego Rzeczpospolitej Polskiej w Nowym Jorku.

Po czterech latach negocjacji prowadzonych przez ministerstwo, a także za pośrednictwem amerykańskiej kancelarii prawnej, nawiązano współpracę z federalną agencją dochodzeniową Immigration & Customs Enforcement (ICE). 14 grudnia 2010 r. obrazy zostały zajęte przez ICE i umieszczone w depozycie agencji, gdzie pozostawały do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy.

Przeprowadzone ekspertyzy i dokumentacja zebrana przez Departament Dziedzictwa Kulturowego w ministerstwie kultury nie pozostawiały wątpliwości co do pochodzenia obrazów.

Akwarela „Naganka na polowaniu w Nieświeżu”, znana również pt. „Polowanie w Nieświeżu”, należy do większej grupy obrazów Fałata związanych z polowaniami w białoruskich lasach należących do książąt Radziwiłłów. Obraz przez specjalistów określany jest jako przełomowy w twórczości artysty. Pierwszym właścicielem obrazu był Ludwik Norblin, który w 1914 roku przekazał go (wraz z 11 innymi obrazami) do Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie dzieło znajdowało się do wybuchu II wojny światowej.

Powstanie obrazu „Przed polowaniem w Rytwianach” ma związek z pobytem artysty w majątku hr. Potockich na Kielecczyźnie w II połowie lat 90. XIX w. W 1904 r. płótno zakupiono do zbiorów Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1939 r., po zajęciu budynku Zachęty przez Niemców, obraz przewieziono do Muzeum Narodowego w Warszawie. Zaginął prawdopodobnie w 1944 r. W zbiorach Muzeum zachowała się jego oryginalna, ozdobna rama.(PAP)

agz/ hes/