Polska sztuka / Witraż

  • Opublikowano:

    2010-11-26
  • Odsłon:

    434

Witraże kościoła w Bialogardzie

Białogard jest miastem z bogatą historią. Pierwsze wzmianki na jego tematu, znaleźć można w Kronice polskiej autorstwa Galla Anonima. Pierwszy znany nam kronikarz piszący o ziemiach polskich, określił je jako „miasto królewskie i znakomite”. Przekaz Galla Anonima potwierdza, iż Białogard istniał już w czasach panowania Bolesława III Krzywoustego (1107-1038 r.), chociaż najprawdopodobniej historia tejże osady sięga czasów jeszcze dawniejszych. W roku 1310, w okresie władztwa księcia pomorskiego Warcisława IV, powstał w mieście kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, zbudowany w stylu gotyckim. Na przestrzeni wieków nie omijały go nieszczęścia – budowla kilkukrotnie ucierpiała w wyniku pożarów, po czym poddawana była odbudowom. Z tego powodu jego dzisiejszy wygląd oraz konstrukcja różnią się w sposób znaczący od pierwowzoru.

W białogardzkim kościele p.w. NNMP znajdują się niezwykle interesujące witraże, powstałe na początku XX wieku. W skład całego zespołu wchodzą witraże, umiejscowione w oknach prezbiterium, wieży oraz w zakrystii, gdzie przedstawieni zostali Marcin Luter i Filip Melanchton. Już przy samym wejściu, w kruchcie pod wieżą kościelną znajdują się w trzech oknach witraże. Zostały one ufundowane przez władze miasta Białogard w roku 1913. Stworzone wedle tych samych założeń, posiadają na samym dole inskrypcję fundacyjną. Powyżej inskrypcji, w dwóch następnych polach, mieści się herb Białogardu. Przedstawia on czarnego gryfa, w tle jest z kolei niebieski strumień. Klejnot herbu natomiast stanowi hełm z częściowo ukazanym gryfem. Ponad herbem białogardzkim, w kolejnych siedmiu polach, umiejscowiono grupę aniołów. Środkową część tychże witraży otaczają ozdobne ornamenty, oparte na motywach roślinno-geometrycznych. Największe wrażenie, wśród witraży ulokowanych w przedsionku kościoła, robi witraż stworzony jako czterosferowa kompozycja. Górne pola przedstawiają Jezusa Chrystusa wraz z klęczącą przed nim parą młodych ludzi, otoczeni są grupą kilku świętych. Po bokach znajdują się zdobienia i motywy architektoniczno-roślinne. Dolne pola tegoż witraża ukazują z kolei herb rodziny von Hagen, która była najprawdopodobniej jego fundatorem. Nie ma w tym wypadku całkowitej pewności, albowiem inskrypcja fundacyjna jest częściowo zniszczona.

Najwięcej witraży zachowało się w prezbiterium białogardzkiego kościoła. W południowo-zachodnim oknie, znajduje się witraż ukazujący w swej górnej części wskrzeszenie Łazarza. Dolną jego część stanowią pola zawierające ozdobne motywy roślinne. Został ufundowany przez władze powiatowe miast Białogardu w roku 1913 (wskazuje na to następująca inskrypcja: Gestifet Vom Kreise Belgard. Ano Dom 1913). W północno-zachodniej ścianie prezbiterialnej ujrzeć można kolejny witraż, tym razem obrazujący trzech króli, oddających pokłon dzieciątku. Także ten witraż powstał w roku 1913 (z pomocą rodzin Brandt i Kauk). Niezwykle okazale prezentuje się trójsferowy witraż w części południowo-wschodniej prezbiterium. Jego tematem przewodnim jest scena, przedstawiająca uzdrowienie sługi setnika. Dolna część zawiera trzy herby: środkowy cesarski, z orłem czarnym na tle żółtym (z podpisem - Kaiser); z prawej czarny gryf na żółtej tarczy oraz w klejnocie również gryf (z podpisem – Konig V. Preussen); z lewej biało-czarna szachownica w tarczy oraz w klejnocie głowa psa (z podpisem – Wilhelm II Deutsch) Jest to witraż autorstwa niejakiego P. de Bouch’a z Monachium. Powstał, podobnie jak poprzednie, w roku 1913. W oknie w południowo-wschodniej części prezbiterium, zachował się witraż, ukazujący kolejną scenę znana z Nowego Testamentu, mianowanie cud w Kanie Galilejskiej. Jego ogólna struktura oraz pochodzenie są tożsame z wcześniej opisanym witrażem. Następna para witraży została wykonana przez braci Linnemannów z Frankfurtu nad Odrą. Ufundowała je rodzina von Kleistów. Oba witraże stworzono jako kompozycje, składające się z trzech sfer. Pierwszy z nich przedstawia Jezusa nauczającego w świątyni, drugi natomiast – Jezusa uciszającego burzę. W oknie, umiejscowionym na wschodniej ścianie prezbiterialnej, znajduje się ornamentalny witraż, którego fundatorami była grupa białogardzkich piwowarów. Poza fascynującym zespołem witraży, kościół p.w. NNMP w Białogardzie może poszczycić się także ciekawymi polichromiami ściennymi, powstałymi po 1945 roku.

Mateusz Pietrzyk 2010.11.26