Polska sztuka / Witraż

  • Opublikowano:

    2010-08-24
  • Odsłon:

    916

Witraż "Stań się" Stanisława Wyspiańskiego

Dzieło pierwot­nie nosiło tytuł „Bóg wyprowadzający światy z chaosu”. Artysta nawiązał do ikonografii Sądu Ostatecznego Michała Anioła w kaplicy Sykstyńskiej, czyli połączenia wizji początku wszechświata oraz ostatecznego końca. Między tymi dziełami odnajdziemy wyraźny łącznik. Jest nim prawa ręka w ostatnim sprawczym geście Boga w kompozycji Michała Anioła i lewa ręka w pierwszym sprawczym geście w kompozycji Stanisława Wyspiańskiego.
„Stań się” jest niepokojące i piękne. Bóg Ojciec jest pokazany jako majestatyczny starzec. Długa broda i długie włosy przeplata się w roz­wianej szacie. W postaci Boga sumują się wszystkie żywioły: ognia, wody, powietrza i ziemi. Wszystkie one przenikają się i prze­chodzą przez postać Boga. Jego szata jest targana wiatrem i ogniem. Ciało postaci stapia się niemal w jedność z zie­mią, zawiłe linie szaty, które łączą się z wodą. Synteza żywiołów, esencja świata, pierwsza przyczyna, z której narodzi się świat, i w której udało się Wyspiańskiemu zamknąć niezwykłą energię i siłę.
„Stań się” zawiera w sobie tajemnicę. Za­skakujące są na przykład ręce Boga - lewa unosi się w geście tworzenia, pra­wa zaś opada. Zaskakujący jest wybór lewej ręki jako tej, która ma powo­łać świat do istnienia. Według tradycji ikonograficznej była to zawsze ręka prawa. Zastanawia również wygląd rąk, które wyglądają, jakby należały do różnych osób. Lewa jest umięśniona, potężna i pełna życia. Pra­wa jest niemal martwa, jakby była ręką szkieletu. Lewa ręka jest życiem, prawa – śmiercią. Obie należą do jednej osoby. Obie są częścią Boga. który jest dawcą życia i śmier­ci.

Witraż ma olśniewające barwy. Jest to niezwy­kła gradacja niebieskości i zieleni. „Wyspiański może dlatego (...) tak ukochał twórczość witrażową, że nie stosuje w niej barw imitujących rzeczywistość materialną, barw lśniących czy matowych - ale grać można kolorami odmaterializowanymi z ciężkości fizycznych ciał, prześwietlony­mi od wewnątrz półbarwami-półświatłami. Tutaj mógł dać postaciom czy kwiatom zjawiskową, półrealną, promieniującą wokół wizyjność, różną od najbarwniejszych nawet płócien" – Marta Romanowska..
Witraż Stań się! został wykonany w Innsbrucku w firmie Tiroler Glassma-lerei und Mozaik-Anstalt doktora Fritza Jelego, która miała opinię jednego z najlepszych zakładów w Europie.

Stanisław Wyspiański pisze w swoich listach: „Witra­że (...) są ostatnią pracą którą dają za nic, bo biorę za wszystkie razem 360 złr. ale ponieważ chcę mieć pracę tę wykonaną i wiem najściślej że takiej dru­giej nigdzie w Europie nie ma, więc to mię cieszy".

AB 2010.08.24
Bibliografia: „Wyspiański” Marta Tomczyk-Maryon