Polska sztuka / Malarstwo / Pozytywizm

  • Opublikowano:

    2009-09-09
  • Odsłon:

    761

Teatralne ujęcie antycznych wydarzeń na płótnach Henryka_Siemiradzkiego.

Dorobek artystyczny Henryka Siemiradzkiego obejmuje obrazy ukazujące piękno śródziemnomorskich krajobrazów, na których tle występują wyidealizowane postaci zatrzymane w teatralnych pozach. Malarz najchętniej przedstawiał scenki z życia antycznych Rzymian i Greków, lecz interesowała go także tematyka biblijna. Znane są również dzieła Siemiradzkiego o charakterze alegorycznym, z których najciekawsza jest monumentalna kurtyna Teatru Krakowskiego.
Artysta urodził się w 1843 roku w majątku Pieczeniegi, położonym nieopodal Charkowa. Jego przygoda ze sztuką rozpoczęła się jeszcze w czasach gimnazjalnych, kiedy to młody Siemiradzki zaczął łączyć szkolne zajęcia z lekcjami rysunku. Dzięki swojemu nauczycielowi – Dymitrowi Bezperczemu artysta posiadł wiedzę niezbędną do rozpoczęcia studiów artystycznych w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Zanim to jednak nastąpiło Henryk Siemiradzki rozpoczął naukę na wydziale matematyczno-fizycznym, a w 1864 roku opuścił uniwersytet w Charkowie z tytułem kandydata nauk przyrodniczych.
Od 1866 roku artysta zyskał status studenta petersburskiej uczelni, w której zdobywał wiedzę z zakresu malarskiego rzemiosła pod kierunkiem Bogdana Willewaldego i Karla Weniga. Czas upływał Siemiradzkiemu na doskonaleniu warsztatu oraz udziale w konkursach organizowanych przez Akademię Sztuk Pięknych. Pamiątką po nich były liczne odznaczenia oraz wyróżnienia, w tym dwa złote medale. Artysta zdobywał wiedzę nie tylko podczas wykładów – wiele godzin spędził także na recepcji dzieł zachodnioeuropejskich twórców, a w szczególności obrazów przedstawicieli włoskiego renesansu, które podziwiał w imponujących pałacach petersburskiego Ermitażu. W 1871 roku Siemiradzki opuścił mury uczelni. Liczne sukcesy artystyczne otworzyły mu drogę do kontynuowania nauki poza granicami kraju.
W 1871 roku celem Siemiradzkiego stało się Monachium, w którym przebywali wtedy wybitni polscy artyści – Józef Brandt oraz Maksymilian Gierymski. Malarz szybko zdobył uznanie rodaków oraz lokalnych krytyków, którzy z entuzjazmem przyjęli dzieło zatytułowane „Orgia rzymska”. Pobyt artysty w Monachium nie trwał długo – Siemiradzki odbył kilka podróży, których efektem była silna fascynacja Rzymem, trwająca nieprzerwanie do końca jego życia. Od 1872 roku Wieczne Miasto stało się miejscem, w którym malarz nie tylko mieszkał, ale również realizował swoje dążenia twórcze – nie bez przyczyny tematyka rzymska całkowicie zdominowała jego dzieła. Podczas pobytu w Rzymie Siemiradzki nie stracił kontaktu z uzdolnionymi artystycznie rodakami. Wręcz przeciwnie – jego dom był zawsze otwarty dla osób kochających sztukę. Wystarczy wspomnieć, iż Siemiradzkiego odwiedzał między innymi Henryk Sienkiewicz, który wykorzystał obrazy malarza do stworzenia odpowiedniej scenerii dla swojej najsłynniejszej powieści – „Quo vadis”.
Dzięki licznym zasługom na polu sztuki artysta został mianowany profesorem akademii petersburskiej, był on także członkiem wielu innych zagranicznych uczelni, między innymi Akademii Sztuk Pięknych w Sztokholmie oraz Akademii Sztuki w Berlinie. Malarz regularnie otrzymywał nagrody za swoją twórczość – godne uwagi są takie wyróżnienia jak: złoty medal przyznany podczas Wystawy Powszechnej w Paryżu czy Order Św. Maurycego i Łazarza.
Międzynarodowa sława nie przyćmiła Siemiradzkiemu serdecznych uczuć, które żywił do ojczyzny. Wyrazem jego patriotyzmu oraz troski o losy rodzimej sztuki były dwa dary – kurtyna ofiarowana Teatrowi im. J. Słowackiego oraz obraz zatytułowany „Pochodnie Nerona”. Przekazanie monumentalnego dzieła rodakom przyczyniło się do powstania Muzeum Narodowego w Krakowie.
Henryk Siemiradzki zmarł w 1902 roku w położonym nieopodal Częstochowy Strzałkowie.
Obrazy tegoż artysty są jakby kompromisem pomiędzy szczegółowym przedstawieniem realnego świata a subtelną idealizacją postaci oraz ukazywanych scen. Niejednokrotnie dzieła Siemiradzkiego odnoszą się do wydarzeń historycznych, takich jak prześladowanie pierwszych chrześcijan („Pochodnie Nerona”) lub epizodów biblijnych („Chrystus i Samarytanka”). Pomimo tego, że wszystkie zdarzenia ukazywane były w sposób dekoracyjny, malarz nie zapominał o umieszczeniu detali charakterystycznych dla przedstawianej epoki – strojów, ozdób, fragmentów budowli oraz zajęć starożytnych Rzymian. Wybór tematyki, wzorowanie się na zasadach sztuki antycznej oraz szczególna dbałość o estetyczne ujęcie przedstawianego motywu czynią z Henryka Siemiradzkiego przedstawiciela akademizmu.
Charakterystyczne dla jego twórczości jest subtelne idealizowanie postaci, których delikatne ciała, jakby od niechcenia, przybierają teatralne gesty. Białe szaty wysmuklają sylwetki kobiet, a widoczne niekiedy fałdy czynią z prostego odzienia wyrafinowaną suknię, która dodaje powabu antycznym Rzymiankom. Obrazy takie, jak „Sielanka”, „Taniec wśród mieczów” czy „U źródła” to nie tylko pełne uroku scenki rodzajowe, ale również rozległe fragmenty pejzażu, ukazujące piękno śródziemnomorskiego krajobrazu.
Spod pędzla Henryka Siemiradzkiego wychodziły także portrety („Portret kobiety na palecie”), wizerunki mitologicznych postaci („Nimfa”) oraz dzieła o charakterze alegorycznym (były to głównie plafony i kurtyny teatralne).
Bibliografia: http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_siemiradzki_henryk
Nina Kinitz 29 lipca 2009