Polska sztuka / Muzyka / Filmowa

  • Opublikowano:

    2008-10-22
  • Odsłon:

    520

Filmowy kompozytor - Wojciech Kilar

Dzieciństwo i młodość
Wojciech Kilar urodził się 17 lipca 1932 roku we Lwowie. Jego dom rodzinny znajdował się kiedyś przy ul. Sapiechy 59. Rodzice Wojciecha choć nie byli bezpośrednio związani z muzyką dość mocno interesowali się szeroko rozumianą kulturą. Głównie dlatego, że matka kompozytora była aktorką teatralną (ojciec Wojciecha był lekarzem).
Kilar od najmłodszych lat uczył się gry na fortepianie. Chociaż trzeba przyznać, że jako dziecko bardzo niechętnie chodził na lekcje do pani Ressówny. W roku 1945 wyrzucono go ze szkoły we Lwowie dlatego też naukę gry na fortepianie kontynuował w Państwowej Średniej Szkole Muzycznej nr 2 w Rzeszowie. Obecnie szkoła ta nosi jego imię. <br>
W dwa lata po wydaleniu go ze szkoły Kilar debiutował na konkursie Młodych Talentów grając własne Dwie miniatury dziecięce
W latach 1947 – 1948 chodził do Państwowego Liceum Muzycznego w Krakowie, a następnie przez kolejne dwa lata do Liceum Muzycznego w Katowicach.
Kiedy skończył szkołę średnią zaczął studia w Katowice Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. Studiował tam m.in. pod okiem: W. Markiewiczówny, A. Malawskiego oraz u B. Woytowicza. Mimo początkowej niechęci do muzyki i do samego fortepianu Kilar ukończył studia z najwyższymi notami (1955).
Zaraz po studiach został aspirantem Woytowicza w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie. Funkcję tę pełnił w latach 1955 – 58. W międzyczasie (1957) brał udział w Międzynarodowych Kursach Wakacyjnych Nowej Muzyki organizowanych w Darmstadt.
Natomiast w latach 1959 – 1960 przebywał w Paryżu jako stypendysta rządu francuskiego. Uczył się tam pod okiem Nadii Boulanger.

Początek kariery
Wojciech Kilar swoją karierę zapoczątkował pod koniec lat pięćdziesiątych podczas jednej z pierwszych edycji festiwalu Warszawska Jesień. Jego twórczość w początkowej fazie odwoływała się głównie do neoklasycyzmu – zarówno tego polskiego jak i europejskiego.
W latach sześćdziesiątych tworzył razem z Krzysztofem Pendereckim i Henrykiem Góreckim nową polską szkołę awangardową, a wraz z kierunek zwany sonoryzmem. Nawiązywał on przede wszystkim do serializmu oraz do dodekafonii. Do najważniejszych utworów tamtego okresu należały przede wszystkim <i> Herbsttag </i>, <i> Riff 62 </i>, <i> Generique </i>, <i> Diphtongos </i>, <i> Springfield Sonnet </i>, <i> Training 68 </i>, a także <i> Upstairs – Downstairs </i>
W roku 1960 za odę <i> Bela Bartók In memoriam </i> dostał nagrodę bostońskiej fundacji L. Boulanger’a.
Dopiero w połowie lat 70. Kilar zdecydował się uprościć swoją muzykę. Zaczął również nawiązywać do tradycji i sztuki ludowej czy religijnej. Utworem zwrotnym w jego karierze okazał się <i> Krzesany </i>. do innych ważnych dzieł z tamtego okresu zaliczyć można przede wszystkim: <i> Przygrywka i kolęda </i>, <i> Bogurodzica </i>, <i> Kościelec </i>, <i> Siwa mgła </i>, <i> Exodus </i>, <i> Angelus </i>, <i> Orawa </i> czy <i> Preludium chorałowe </i>.
Trzeba tutaj wspomnieć, że ta drastyczna zmiana stylu, w kierunku muzyki zdecydowanie bardziej komunikatywnej nie od razu została dobrze przyjęta przez krytyków. Jednak z czasem docenili oni to odmienne podejście.  
Do ciekawostek należy fakt, że Wojciech Kilar został poproszony przez dyrektora Filharmonii Narodowej – Kazimierza Korda o przygotowanie specjalnego utworu z okazji jubileuszu 100 – lecia Filharmonii Warszawskiej, Kilar skomponował wówczas mszę <i> Missa pro pace <i> na sopran, alt, tenor, bas, orkiestrę symfoniczną i chór mieszany. Prawykonanie tego utworu miało miejsce 12 stycznia 2001 roku w Filharmonii Narodowej w Warszawie. <i> Msza dla pokoju </i> stała się jednym z najważniejszych dzieł Wojciecha Kilara.

Filmowy kompozytor
Obok licznych utworów Kilar zajmował się również tworzeniem muzyki filmowej. Pierwszym filmem, do którego Kilar skomponował muzykę była produkcja N. Brzozowskiej z 1958 roku pt.: <i> Narciarz </i>. w roku 1964 stworzył muzykę do opowieści o losach Giuseppe w Warszawie. Następnie pracował z W. Hasem przy <i> Lalce </i>. A następnie w 1965 roku z K. Kutzem przy pierwszej części tryptyku śląskiego <i> Sól ziemi czarnej </i>. W cztery lata później powstała telewizyjna adaptacja <i> Pana Wołodyjowskiego </i> , a także druga seria popularnego serialu <i> Czterej pancerni i pies </i> (przy tworzeniu muzyki do serialu Kilar współpracował z A. Walacińskim). Wojciech Kilar stworzył samodzielnie ścieżkę dźwiękową do <i> Przygód Pana Michała </i>.
W roku 1970 Kilar stworzył muzykę do kultowego filmu M. Piwowarskiego <i> Rejs </i>.
Kilar nawiązał także długoletnią współpracę z K. Zanussim. Ich wspólna przygoda rozpoczęła się w roku 1969 kiedy to Kilar skomponował muzykę do filmu <i> Struktura kryształu </i>. Kolejnymi dziełami Kilara była muzyka do <i> Barw ochronnych </i> (1976), <i> Z dalekiego kraju </i> (film o losach Jana Pawła II). W roku 1991 Zanussi nakręcił dokument <i> Wojciech Kilar </i>, który opowiadał o losach kompozytora zaczynającego współpracę z F.F. Coppolą. Rok później na ekrany światowych kin wszedł film <i> Dracula </i>.  
Jednak najbardziej udany dla Kilara okazał się rok 1999 kiedy to powstały <i> Dziewiąte wrota <i> R. Polańskiego, <i> Tydzień z życia mężczyzny </i> J. Stuhra, <i> Pan Tadeusz </i> A. Wajdy.
Natomiast w roku 2002 kompozytor ponownie nawiązał współpracę z Polańskim tworząc muzykę do filmu <i> Pianista </i>.
Wojciech Kilar jest znany również za granicą. Jego muzykę można usłyszeć w takich produkcjach jak <i> Truman Show </i> P. Weira, <i> Miasto Aniołów </i> B. Silberlinga.

Doceniony
Wojciech Kilar jest kompozytorem docenianym nie tylko w kraju, ale również za granicą. I choć do utworów filmowych nie jest szczególnie przywiązany i nie traktuje ich jako najważniejszych w swojej karierze to właśnie dzięki nim osiągnął najwięcej. Napisał muzykę do ponad 130 filmów.
Otrzymał wiele nagród i wyróżnień m.in.: nagrodę Lux ex Silesia (1995), nagrodę Złotego Berła (2000), Złotą Kaczkę za muzykę do <i> Pana Tadeusza </i>, a za muzykę do filmu <i> Dracula </i> otrzymał nagrodę Stowarzyszenia Kompozytorów Amerykańskich.
W roku 1998 został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Natomiast 16 października 1988 roku odsłonięto jego gwiazdę w łódzkiej Alei Gwiazd. Rok później (10 marca 1999) otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Opolskiego. W marcu 2001 roku został laureatem Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury, gdzie nagrodzono go za wybitne osiągnięcia.
Co więcej jest również członkiem Rady Patronackiej Instytutu Jagiellońskiego, a od roku 2006 także Rady Programowje Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. 
Jego kompozycje są wykonywane przez najwybitniejsze i najsłynniejsze orkiestry świata.
Obecnie mieszka niedaleko Katowic.


Marta Kotas 2008.10.22